Böbrek kanseri

Böbrek kanseri nedir?

Böbrek kanseri böbrek içinde habis hücre büyümesidir (bir tümör). Tıbbi ismi böbrek hücreli karsinom’dur. Böbrekteki tümörler selim de olabilir.

Böbrek kanseri genel bir terimdir. Böbrekte farklı tümör çeşitleri ve farklı hastalık evreleri bulunur. Tedaviniz ve yasayacaklarınız tümöre ait özelliklere ve tıbbi ekibinizin tecrübesine göre değişir.

Böbrek kanserleri tüm dünyada tanı konulan kanserlerin yaklaşık %2’sini oluşturur. Son 25 yılda Avrupa’da böbrek kanserli hasta sayısı biraz arttı. Ancak hayatta kalma oranı birçok bölgede arttı. Ultrason ve BT gibi görüntüleme teknolojilerindeki gelişmeler ve daha sık kullanılmalarından dolayı daha fazla böbrek kanserine şimdilerde erken dönemde tanı konulmakta.

Erkeklerde kadınlara kıyasla böbrek kanseri tanı riski fazladır. Çoğu insana 60-70 yaş arasında teşhis konulur.

Hastalığın dönemleri

Böbrek kanserinin farklı dönemleri vardır. Tümör böbrekte sinirli ve yayılmamışsa lokalize böbrek kanseri olarak adlandırılır. Lokal ilerlemiş böbrek kanserinde tümör böbreğin dışına çevreleyen dokuya doğru büyümüş, venlere, adrenal bezi ve lenf nodlarına uzanmıştır. Uzak lenf nodlarına veya diğer organlara sıçramışsa doktorlar metastatik hastalıktan bahseder.

Böbrek kanseri için risk faktörleri

Böbrek kanserinin sebeplerini saptamak genellikle zordur. Genel risk faktörleri sigara ve obezitedir.

Birinci derece akrabasında böbrek kanseri olanlar ve yüksek kan basıncı olanlar da risk altındadır. Bazı yaşam tarzı değişiklikleri, en önemlisi sigaranın bırakılması, sağlıklı kilonun korunması böbrek kanseri gelişme riskini azaltabilir.

Resim 1: Böbrek ve etrafını saran dokular, ven ve arterler
Resim 1: Böbrek ve etrafını saran dokular, ven ve arterler

Böbreklerin fonksiyonu nedir?

Böbrekler 2 adet fasulye şeklinde karnımızın arka kısmında bulunan, kanı süzüp idrar üreten organlardır. Kan basıncının düzenlenmesi, kan hücrelerinin üretilmesi ve kemiklerinizin sağlıklı kalması gibi birçok işlem için önemlidirler.

Belirtiler

Böbrek kanseri genellikle asemptomatik olmasına rağmen, 10 kişiden birinde yan ağrısı ve idrar kan gibi belirtiler olabilir. Bu hastalığın ilerlediğinin işareti olabilir. Bazı insanlarda da paraneoplastik sendrom denilen durum görülebilir. Bunlar vücutta oluşan herhangi bir kanser tipi tarafından oluşan ve yüksek kan basıncı, kilo kaybı, ateş, anemi, kas kitlesi kaybı ve iştah kaybı gibi reaksiyonlardır. Böbrek kanseri ile ilişkili sendromlar sıklıkla karaciğer enzimleri ve trombosit değişiklikleri içerir. Bu değişiklikler belirtilere neden olmayıp genelde testler sırasında saptanır.

Kemik ağrısı veya inatçı öksürük kanserin vücudun başka yerlerine de yayıldığının belirtisi olabilir. Bu metastatik hastalık olarak bilinir.

Teşhis

Böbrek tümörünün farklı tipleri olduğu için, size özgü durumu daha iyi anlamak için doktorunuz bir takım testler yapar. Bunlar tıbbi özgeçmiş alma ve taramalardır. Bazen aile hikayesi de alınır. BT veya MRI tümörün boyutunu, lokal venlere, lenf nodlarına veya çevre dokulara yayılıp yayılmadığını saptar. İleri tedaviler için bu önemlidir. Ayrıca fizik muayene ile kan ve idrar testleri de yapılabilir.

Tarama sonuçlarınızla üroloğunuz hastalığınızın evresini tanımlayabilir. Cerrahi veya biyopsi sırasında alınan tümör dokusunun incelenmesi ile patolog tümör alt grubunu ve agresif olup olmadığını belirler. Tümörün evre, alt grup ve agresifliği sınıflamayı oluşturur.

Böbrek tümörünün sınıflandırılması hastaya özgü prognozun tahmin edilmesinde kullanılır. Kişisel prognozunuza göre doktorunuz sizinle en iyi tedavi yolağını tartışır.

Bazı durumlarda böbrek fonksiyon kontrolü için ek testlere ihtiyacınız olabilir. Bu, tek böbreğiniz veya diyabet, yüksek tansiyon, kronik enfeksiyon ve böbrek hastalığı nedeniyle böbrek yetmezliği riski taşıyorsanız önemlidir.

Böbrek tümörlerinin tanı ve sınıflamasında görüntüleme çok önemlidir. En yaygın görüntüleme yöntemleri ultrason, CT ve MRI’dır. Bazı durumlarda tümörün özel karakterlerinin daha fazla belirlenmesi için biyopsi alınır.

Kontrastlı tarama

Tümör saptandıktan sonra, doktorun habis olup olmadığını bilmek ister. Karın ve uyluğun kontrastlı ultrason, BT veya MRI taraması bu konuda bilgi verir. BT ve MRI ayrıca

  • Tümörün yeri ve boyutu
  • Büyümüş lenf nodu olup olmadığı
  • Adrenal bez, karaciğer, dalak ve pankreas gibi komsu organlara yayılıp yayılmadığı
  • İdrar yollarının tümörden etkilenip etkilenmediğini gösterir.

Kontrastlı taramada kontrast madde kolunuzdaki bir damardan içeri enjekte edilir. Tarama sırasında alınan görüntülerde kontrast madde arter ve venleri farklı renklerde belirgin hale getirir. Bu tip tarama radyoloğa tümörü değerlendirme imkânı verir. Sonuçlar alacağınız tedavide yol gösterici olur.

Kontrast madde alerjiniz varsa, MRI veya kontrastsız BT yapılabilir.

Doktorunuz kanserin akciğerlere yayılmış olabileceğini düşünürse BT tarama gibi ek testler yaptırırsınız. Kemik ağrısı veya epilepsi nöbetleri gibi belirtilerini olursa kemik ve beyin taramasına ihtiyacınız olabilir. Bu taramalar kanserin kemik veya beyine yayılımını anlamak için yapılır.

Böbrek tümör biyopsisi

Böbrek tümör biyopsisi sırasında tümör dokusundan bir veya daha fazla örnek alınır. Önce lokal anestezi yapılır. Daha sonra doktor cildinizden bir iğne sokar ve ultrason veya BT görüntüleme kullanarak tümörü saptar. Doku örnekleri gelecek tedavilerin belirlenmesi amacıyla patolog tarafından incelenir.

Böbrek tümörü böbrek kanserinin tanısında kullanılan standart bir işlem değildir. Şu durumlarda biyopsi gerekir:

  • Tarama sonuçlarınız yeterince net değilse
  • Aktif izlem ile tedavi edilebilecek kadar küçük tümörünüz varsa
  • Radyofrekans ablasyon veya kriyoablasyon ile tedavi edilebilecek kadar küçük tümörünüz varsa

Biyopsiler idrarda kanamaya sebep olabilir. Nadiren ciddi kanama yapabilirler. Tümör biyopsisi genelde zararsız bir işlemdir.

Sınıflama

Böbrek tümörleri evrelerine, alt tiplerine ve tümör hücrelerinin agresiflik derecelerine göre sınıflandırılır. Sizin alacağınız tedavi programı, bu 3 faktöre göre belirlenir.

Evreleme sistemi

Tümör evresi tümörün ne kadar ilerlediğini ve lenf nodları veya diğer organlara metastaz yapıp yapmadığını gösterir.

Böbrek tümörü evrelendirmesi Tümör Nod Metastaz (TNM) sınıflandırmasına dayanır. Ürolog tümörün boyu ve yayılımına (T) bakar ve ne kadar ilerlediğini 4 evrede tespit eder. Lenf nodu tutulup tutulmadığını (N) veya kanser vücudun diğer kısımlarına sıçramış mı (M) kontrol eder. Böbrek tümörleri metastaz yaparsa genellikle akciğerler veya beyine yayılırlar. Şekil 1-5 değişik evreleri göstermektedir.

Tümör alt tipi

Evrelemenin yanında böbrek tümörünün alt tipi de önemlidir. Bu alt tip patolog tarafından histopatolojik inceleme denen bir işlemle saptanır. Uzman biyopsi ile veya cerrahi ile çıkarılan tümör dokusunu inceler. Böbrek kanserinin tanısında biyopsi her zaman yapılan bir işlem değildir. Çoğu zaman tümörün alt tipi ameliyata kadar bilinmez.

Böbrek tümörlerinin farklı alt tipleri vardır. Renal hücreli karsinomlar böbrek tümörlerinin büyük kısmını oluşturur (yaklaşık %80-85). Bunların da en sık alt tipleri berrak hücreli renal hücreli karsinom (%80) olup, %10’unu papiller renal hücreli karsinom, %5’ini kromofob renal hücreli karsinom oluşturur. Geriye kalan %5’i toplayıcı kanal renal hücreli karsinomu (Bellini kanal karsinomu) ve yaygın olmayan ve ailesel olan çeşitleri oluşturur.

Eğer nadir görülen bir böbrek tümörünüz varsa, doktorunuz farklı tedavi alternatifleri hakkında sizi bilgilendirecektir. Tedavi alternatifleri farklı disiplinlerden bir doktor ekibi tarafından sizin için en iyi yaklaşımı bulmak için anlatılacaktır.

Selim Tümörler

Böbrekteki bazı tümörler kanserojen değildir. Bunlar selim böbrek tümörleri olarak bilinir. Böbreğin selim tümörlerinden en sık görülenleri onkositoma ve anjiolipomadır.

Tarama yöntemleri ile tanımlanamadıkları için onkositomalara genellikle histopatolojik inceleme ile tanı konur. Bu tümörler için en sık uygulanan tedavi yaklaşımı parsiyel nefrektomi ve aktif izlemdir. Bu tedavi alternatifleri hakkında daha fazla bilgi için Lokalize Böbrek Kanseri bölümünü okuyunuz.

Anjiomiyolipoma (AML) selim bir tümördür. Kadınlarda 4 kat daha sıklıkta oluşur. Ultrason BT veya MRI ile taramayla veya tümör kanar veya belirtilere sebep olursa tanı konur. AML selim tümör olmasına rağmen büyümeye devam ederse kendiliğinden kanama riski artar. Cerrahi ile çıkarılması gereken durumlar:

  • Büyük AML varsa (4cm’den büyük tümör)
  • 45 yaşından genç kadın hasta
  • Belirtilere sebep olan tümör
  • Hastaneden uzakta veya ulaşımı zor yerde yaşama

Genellikle AML parsiyel nefrektomi ile çıkarılır. Ancak bazı durumlarda tüm böbreği çıkarmak gerekebilir. Aşırı kanamalı böbrek varlığında radikal nefrektomi önerilir.

Böbrek kistleri

Böbrekteki bazı kitleler tümör değil kisttir. Bu sıvı dolu keseler böbreğin üzerinde bulunur ve BT ile kolayca tanınır. Kistler habis olabilirler. Bu durumda cerrahi ile çıkarılmaları gerekir.

Dereceleme sistemi

Sınıflamanın 3. maddesi tümör hücrelerinin ne kadar agresif olduklarının değerlendirilmesidir. Bunu saptamada en sık kullanılan sistem Fuhrman nükleer derecedir. Patolog tümörünüzü 1’den 4’e kadar derecelendirir.

Kişisel Prognoz

Tanı ve sınıflamadan sonra doktorunuz değişik tedavi ve takip yöntemleri hakkında sizi bilgilendirecektir. Önerilen tedavi yöntemi TNM evrelemesi, Fuhrman derecesi ve tümörün alt tipine göre yapılır. Sınıflama sonrası kişisel prognozunuz tahmin edilebilir. Ancak bunun beklenmeyen gelişmelerin hesaba katmayan bir öngörü olduğunu aklınızdan çıkarmayın.

Şekil 1. Böbreğe sınırlı 7cm’e kadar ulaşan tümör evre 1 tümördür.
Şekil 1. Böbreğe sınırlı 7cm’e kadar ulaşan tümör evre 1 tümördür.
Şekil 2. 7cm’den büyük ancak böbreğe sınırlı tümör evre 2 tümördür.
Şekil 2. 7cm’den büyük ancak böbreğe sınırlı tümör evre 2 tümördür.
Şekil 3. Evre 3 tümör renal ven böbrek etrafındaki yağlı doku (perirenal yağ) veya kaval vene yayılmıştır.
Şekil 3. Evre 3 tümör renal ven böbrek etrafındaki yağlı doku (perirenal yağ) veya kaval vene yayılmıştır.
Şekil 4. Evre 4 tümör renal fasyayı aşıp böbrek dışına ve adrenal beze yayılmıştır. Bu evrede bir veya birkaç büyümüş lenf nodu tutulabilir.
Şekil 4. Evre 4 tümör renal fasyayı aşıp böbrek dışına ve adrenal beze yayılmıştır. Bu evrede bir veya birkaç büyümüş lenf nodu tutulabilir.
Şekil 5. Metastazlar. Metastatik böbrek kanseri akciğerler kemik ve beyine yayılabilir.
Şekil 5. Metastazlar. Metastatik böbrek kanseri akciğerler kemik ve beyine yayılabilir.

Tıbbi Ekip

  • Ürolog: İdrar yolları sağlığı ve hastalıkları uzmanı
  • Onkolog: Bütün kanser tipleri konusunda uzman
  • Üro-onkolog: Ürolojik kanserler örneğin mesane, böbrek, prostat ve testis kanseri konularında uzman.
  • Patolog: Hastalıkların özel karakterlerini anlamak için doku, kan veya idrarı inceleyen tıbbi uzman. Kanser tedavisinde patolog tümörün tanısında ve sınıflandırılmasında yardımcı olur.
  • Radyolog: Görüntüleme yöntemlerinde özelleşmiş tıbbi uzman. Radyolog X-ışını, ultrason, BT, MRI veya diğer yöntemlerle tümörün tanı ve takibini yapar.

Tedavi

Lokalize böbrek kanseri tanısı konulduktan sonra doktorunuz kanseri parsiyel nefrektomi, radikal nefrektomi, aktif izlem, radyofrekans ablasyon veya kriyoterapi ile tedavi etmeyi önerebilir. Her işlemin kendine özgü avantaj ve dezavantajları vardır. Tedavi seçimi sizin kişisel durumunuza bağlıdır.

Eğer lokal ilerlemiş böbrek kanseri tanısı aldıysanız, doktorunuz size radikal nefrektomi veya embolizasyon tedavisini önerebilir. Her iki prosedürün de kendine özgü avantaj ve dezavantajları bulunmaktadır. Tedavinin seçimi sizin bireysel durumunuzla ilişkili olarak belirlenecektir.

Böbrek tümörleri diğer organlara veya lenf bezlerine yayılabilir. Buna metastatik hastalık denir. Metastatik hastalıkta, böbrek tümörü primer tümör olarak adlandırılır ve diğer organlardaki tümörlere metastaz denir. Doktorunuz metastatik hastalık tedavisinde cerrahi ile birlikte hedef tedavisi olarak bilinen antianjiogenik tedavi kombinasyonunu önerebilir. Nadir durumlarda immunoterapi kullanılabilir. Metastazın tedavisi için radyoterapi önerilebilir.

Genellikle, metastatik hastalık tedavi edilemez. Metastatik hastalığın tedavisi primer tümörün boyutunu ve metastazları azaltmayı amaçlamaktadır. Bu size daha uzun yaşam ve daha az semptom şansını verecektir.

Böbrek kanseri için palyatif bakım

Bazen böbrek kanserinden iyileşme mümkün olmaz. Uygulanan tedavi daha uzun süre başarılı olamadığı zaman palyatif bakım daha konforlu olabilmek için önerilir.

Katkıda bulunanlar:

  • Dr. Bülent Akdoğan Ankara, Türkiye
  • Dr. Sabine D. Brookman-May Münih, Almanya
  • Prof. Dr. Martin Marszalek Viyana, Avusturya
  • Dr. Andrea Minervini Floransa, İtalya
  • Prof. Dr. Haluk Özen Ankara, Türkiye
  • Dr. Alessandro Volpe Novaro, İtalya
  • Sn. Bodil Westman Stokholm, İsveç

This information was updated by the EAU Patient Information Working Group, March 2018