İdrar kaçırma

İdrar kaçırma nedir?

İdrar kaçırma her türlü kontrol edilemeyen ve istenmeyen idrar tutamama durumudur. Eğer bu durum düzenli olarak tekrarlarsa tıbbi bir sorun olarak kabul edilir. İdrar kaçırma riski ilerleyen yaşla birlikte artmasına rağmen erken yaşlarda da görülebilir. Kadınlar, erkeklere göre idrar kaçırma sorunlarından daha fazla şikâyetçi olurlar.

İdrar kaçırma genel olarak toplumda kişinin utanmasına neden olur. Birçok hasta doktorlarıyla idrar kaçırma durumunu konuşmaktan rahatsızlık duydukları için tedavisiz kalmaktadır.

İdrar kaçırma sıklıkla meydana geliyor veya hayat kalitesini etkiliyorsa doktora görünmek ve tıbbi tedavi önerileri almak oldukça önemlidir. Hastaların çoğunda idrar kaçırma farklı tedavi seçenekleri ile tam tedavi edilebilir. Bu tedavi seçenekleri; pelvik taban kaslarının kuvvetlendirilmesi, ilaç tedavileri veya cerrahi tedavilerdir. Doktorunuzla birlikte sizin için en iyi olan tedavi yöntemini konuşabilirsiniz.

İdrar kaçırmanın nedenleri

İdrar kaçırmanın en sık nedenleri:

  • Hormon eksikliği
  • Pelvik taban kaslarının zayıflığı
  • Nörolojik hastalıklara bağlı idrar kaçırma
  • İdrar yolu enfeksiyonu
  • Prostat büyümesi

Yaygın risk faktörleri:

  • Geçirilmiş pelvik ameliyatlar
  • Geçirilmiş prostat ameliyatları
  • Doğum
  • Menopoz

İdrar kaçırma artmış yaşla birlikte daha fazla görülür hale gelir. Fakat yaşlanmanın normal bir süreci değildir

Şekil 1a: Erkek alt üriner sistemi.
Şekil 1a: Erkek alt üriner sistemi.
Şekil 1b: Kadın alt üriner sistemi.
Şekil 1b: Kadın alt üriner sistemi.

İdrar kaçırmanın değerlendirilmesi ve tanısı

İdrar kaçırma tedavinin uygun seçimi için tanısı doğru konulması gereken bir sorundur. İdrar kaçırma sorununuzu doktorunuzla konuşmanız sizin için rahatsızlık verici olabilir, fakat bu durumu anlatmak oldukça önemlidir. Doktorunuz şikâyetlerinizin düzelmesi ve tümüyle iyileşmesi için size yardımcı olabilir. Doktorunuzun sizin hangi tip idrar kaçırmanız olduğunu ve buna neyin yol açtığını bilmesi gerekecektir. Bu bilgileri doktorunuza anlatmanız, sizin için en doğru tedaviyi önermesinde yardımcı olacaktır.

Bu bölümde doktorunuzun, sizden değerlendirmeniz için isteyebileceği testlerden bahsedilecektir. Bunlar tanı almanız için gereken genel sorgulamalardır. Bu değerlendirmeler ve sorular ülkeden ülkeye farklılık gösterebilmektedir.

Tıbbi özgeçmiş

Doktorunuz, sizde hangi tip idrar kaçırma olduğunu anlamak için tıbbı özgeçmişinizi sorgulayacaktır. Tıbbi özgeçmişiniz kapsamında doktorunuz başka hangi rahatsızlıklarınızın olduğunu veya hangi ilaçları aldığınızı öğrenmek isteyecektir. Çünkü özgeçmişiniz ve aldığınız tedaviler idrar kaçırmanızla ilişkili olabilir, semptomlarınızı etkileyebilir.

Doktorunuz aşağıdaki soruları size yöneltebilir:

  • Aldığınız ilaçlar
  • Sigara içiyor musunuz?
  • Ne zaman, ne kadar sıvı alıyorsunuz?
  • Kahve ve alkol tüketiminiz ne kadar?
  • Daha önceden ameliyat oldunuz mu?
  • Dışkılama ile ilgili bir sorununuz var mı?
  • Hiç gebe kaldınız mı?
  • Menopoza girdiniz mi?

Doktorunuz idrar kaçırmanızın günlük hayat kalitenizi ne kadar etkilediğini sorabilir. Örneğin:

  • Ne sıklıkta tuvalete gidersiniz?
  • Ne sıklıkta idrar kaçırırsınız?
  • Gülerken, öksürürken veya hapşırırken idrar kaçırır mısınız?
  • Gece idrar yapmak için uyanır mısınız?
  • Tuvaletiniz geldiği zaman tuvalete yetişmek için aceleyle mi gidersiniz?
  • İdrar yaptıktan sonra idrar torbanızın boşalmadığını hisseder misiniz?

Doktorunuz sizin cinsel yaşantınızla ilgili ve tedavi almak isteyip istemediğinizle ilgili soru sorabilir.

Fizik muayene

Doktorunuz mesanenizin büyüyüp büyümediğini anlamak için sizin karnınıza fizik muayene yapabilir. Mesaneniz dolu olduğunda doktorunuz stres tipi idrar kaçırma (SUI) olup olmadığını görmek için öksürmenizi isteyecektir. Ayrıca doktorunuz sizin pelvik taban kaslarınızın nasıl çalıştığını anlaması için erkeklerde rektumdan muayene, kadınlarda ise jinekolojik muayene yapması gerekebilecektir. (Şekil. 1).

Şekil 1: Prostat boyutu, şekli ve yapısını değerlendirmek için parmakla rektal muayene.
Şekil 1: Prostat boyutu, şekli ve yapısını değerlendirmek için parmakla rektal muayene.

Tedavi

İdrar kaçırmanın birçok tedavi yöntemi vardır. Eğer semptomlar sizi etkiliyorsa aile doktorunuzla, pratisyen hekiminizle veya üroloğunuzla görüşmeniz iyi olacaktır. Doktorunuzla idrar kaçırma sorununuzu konuşmak can sıkıcı olabilir, fakat sizin sağlığınız için oldukça önemlidir.

Herkesi tedavi eden tek bir yöntem yoktur. Sizin idrar kaçırmanızla ilgili olarak aldığınız önlemler kaçırma sorununuzu ciddi şekilde düzeltebilir ve daha iyi bir hayat kalitesi sağlayabilir. Bu tedbirler hayat tarzı değişiklikleri, mesane ve pelvik taban kas egzersizleridir. Ameliyat ve ilaç tedavileri gibi yöntemler, bu yöntemler işe yaramadığında uygulanabilir.

Doktorunuz veya hemşireniz ile almanız gereken tedbirleri konuşarak hangi tedbirlerin size daha faydalı olacağı konusunda bilgi alabilirsiniz. Genellikle bu tedbirler sırayla denenir ve hangi tedbirin sizin için daha uygun olduğu saptanabilir.

İdrar kaçırma tedavisi idrar kaçırmanın çeşidine, ne kadar şiddetli olduğuna ve neyin sebep olduğuna bağlıdır. İdrar kaçırmayla kendi başına üstesinden gelme tedavileri çoğu zaman ilaç tedavisiyle birleştirilir. Doktorunuz ile birlikte hangi ilaç tedavisinin sizin için en uygun olduğuna karar verebilirsiniz.

İdrar kaçırma tedavisinde kullanılan başlıca ilaçlar, muskarinik reseptör antagonistleri (MRA), mirabegron ve östrojendir. Diğer ilaçlar arasında desmopressin ve duloksetin yer alır.

Kadınlar için cerrahi tedavi

Bazen kendi kendinize aldığınız ya da doktorunuz tarafından verilen ilaçlar idrar kaçırmanızı iyileştirmez. Eğer stres tipi idrar kaçırma (SUI) yakınmanız varsa, doktorunuz cerrahi tedavi önerebilir.

SUI için genel olarak önerilen tedavi seçenekleri:

  • Askı yerleştirilmesi
  • Burch kolposüspansiyon
  • Yapay kompresyon araçları (balon yerleştirilmesi)
  • Artifisyel Üriner Sfinker (AÜS)
  • Yer kaplayıcı ajanlar

Bütün cerrahilerin amacı idrar kaçırmayı tedavi etmektir. Nasıl yapıldıkları değişiklik göstermektedir. Aşağıdaki kriterlere bağlı olarak doktorunuzla birlikte sizin için uygun olan yaklaşıma karar verebilirsiniz:

  • Yaşınız
  • İdrar kaçırmanızın şiddeti
  • Şikayetlerinizin rahatsızlık düzeyi
  • Genel sağlık durumunuz

Bu bölüm değişik ülkelerde farklı olabilecek genel bilgi ve durumları önermektedir.

Stres tipinde idrar kaçırması olan erkeklerde cerrahi tedavi

Stres tipinde idrar kaçırması (SUI) yakınmalarınız varsa durumunuzu iyileştirmek için doktorunuz cerrahi tedavi önerebilir.

Başlıca SUI cerrahisi seçenekleri:

  • Askı
  • Yapay kompresyon araçları (balon yerleştirme)
  • Artifisyel Üriner Sfinkter (AÜS)
  • Yer kaplayıcı ajanlar

Bu yöntemlerin amacı idrar tutabilmenizi sağlamaktır. Aşağıdaki faktörlere bağlı olarak doktorunuz ile birlikte sizin için hangi yöntemin daha uygun olduğuna karar verebilirsiniz:

  • Yaşınız
  • İdrar kaçırmanızın ne kadar ciddi olduğu
  • Semptomlarınızın ne kadar sıkıntı verici olduğu
  • Genel sağlık durumunuz

Bu bölümdeki genel bilgiler ve durumlar çeşitli ülkelerde farklılık gösterebilir.

Prostat ameliyatından sonrasında stresten idrar kaçırma

Prostat ameliyatı, stresten idrar kaçırma (SUI) riskini artırmaktadır. Bunun nedeni prostatın üretrayı çevrelemesi ve dolu mesanenin basıncına karşı direnç oluşmasına yardım etmesidir. Eğer prostatınız kısmen veya tamamen alınmışsa bu sizin üriner sfinkterinizin basınca dayanıklılığını etkiler.

Burada prostat ameliyatından sonra oluşan SUI’nin tedavi seçenekleri görülmektedir. En yaygın uygulanan tedaviler:

  • Pelvik taban egzersizleri
  • Askı yerleştirilmesi
  • Yapay kompresyon cihazları (balon yerleştirme)
  • Artifisyel Üriner Sfinkter İmplantasyonu (AÜS)

2. Basamak Tedavi

Bazen idrar tutmaya yardımcı teknikler ya da doktorunuzun yazdığı ilaçlar sıkışma tipi idrar kaçırmanızı (UUI) iyileştirmeyebilir. Bu durumlarda başka tedavi seçenekleri de mevcuttur. Hangisinin sizin için daha iyi olduğuna doktorunuzla beraber karar verebilirsiniz.

Sıkışma tipi idrar kaçırmanızla ilgili 2. basamak tedavi seçenekleri:

  • Mesaneye botulinum toksin enjeksiyonu
  • Nöromodulasyon olarak da bilinen sinir uyarılması
  • Mesane hacmini arttıran cerrahiler

Bu bölümde genel bilgilerden ve ülkeden ülkeye değişebilen önerilerden bahsedilecektir.

Botulinum toksini

Botulinum toksini ya da bilinen adıyla Botox® genellikle kozmetik cerrahisi amaçlı kullanılır. UUI için semptomlara neden olan sinirlerin aktivitesini azaltmak için mesane duvarına enjekte edilir. Bu tedavi ile idrar sıklığında ve sıkışma inkontinansında iyileşme sağlanabilir.

Botulinum toksini enjeksiyonu genellikle lokal anestezi altında uygulanır. Bazen diğer anestezi teknikleri de uygulanabilir. Doktorunuz üretra içerisinden mesaneye girmek için bir çeşit endoskop olan sistoskop kullanır. Ekranda mesanenizin yüksek kaliteli görüntüsünü izlemek için sistoskobun ucunda kamera vardır. Doktorunuz mesane duvarınızdaki farklı alanlara düşük dozlarda botulinum toksin enjekte eder (Şekil 1).

İşlemin etkisi zamanla geçecektir ve 4-9 ay sonra tedaviyi tekrarlamak gerekebilir. Bazı hastalarda (%10’un altında) botulinum toksini enjeksiyonu sonrası idrar yapmakta güçlük meydana gelebilir ve bu kişiler için kateter ihtiyacı doğabilir. Botulinum toksini enjeksiyonu, üriner sistem enfeksiyonu riskini arttırabilir ve doktorunuz reçetesine antibiyotik yazabilir.

Şekil 1: Mesane duvarına botolimum toksin injeksiyonu.
Şekil 1: Mesane duvarına botolimum toksin injeksiyonu.

Sinir uyarımı

Nöromodülasyon olarak da bilinen sinir uyarımı, elektriksel titreşimleri kullanarak mesaneyi kontrol eden sakral sinirleri uyarmak suretiyle tedavi yapılan bir yöntemdir. 2 çeşit sinir uyarımı vardır:

  • Ayak bileği seviyesinde iğne kullanılarak kaval kemiği sinirinin uyarımı yapılır (Şekil 2).
  • Kalçaya yerleştirilen bir alet yardımı ile sakral uyarım yapılır (Şekil 3).

Tibial sinir uyarımı

Tibial sinir uyarımı için doktorunuz ayak bileğinizin yanına elektrik akımı içeren bir iğne yerleştirir. İğne deriden geçer ve tibial sinirini uyarır, bu uyarı bacaktan yukarıya doğru çıkarak sakral sinirleri uyarır (Şekil 2).

Tedavi süreci yaklaşık olarak 12 seans sürer. Her tedavi seansı haftada bir defa klinikte yapılır ve yarım saat sürer. Etkisi muhtemelen zamanla geçer ve daha fazla tedavi sürecine ihtiyacınız olur.

Şekil 2: Tibial sinir stimulasyonu.
Şekil 2: Tibial sinir stimulasyonu.

Sakral sinir uyarımı

Sakral sinir uyarımı işlemi 2 aşamada yapılır. İlk aşamada doktorunuz kuyruk sokumunuzun üst kısmından deriye bir elektrod yerleştirir ve mesanenizin uyarıma cevap verip vermediğini test eder. Eğer cevap varsa, kalçanızdan pelvik kemiğinizin üstüne cerrahi bir işlemle programlanabilir uyarıcı jeneratör konulur. Bu elektrod, jeneratör ile sakral sinir uyarı bölgesi arasında bağlantı sağlar (Şekil 3). Cihaz mesaneye ulaşan sinirlerin elektriksel uyarımını kontrol eder. Uyarı değiştiğinde, mesane aşırı aktivitesini baskılar. Sakral sinir uyarımı semptomlarınızı etkili şekilde geriletir.

Cerrahi sonrası düşük bir enfeksiyon riski mevcut olup, jeneratör-elektrot konulan alanda geçici bir ağrı hissedebilirsiniz. Zamanla jeneratör veya elektrod yerinden oynayarak rahatsızlığa yol açabilir. Eğer hareket ederse, sistem çalışmayabilir. Birkaç yıl sonra jeneratörün pili bitebilir. Bu durumda pili değiştirmek için tekrar cerrahiye gerek duyulabilir. Doktorunuzla bu riskleri ve ilgili endişelerinizi konuşabilirsiniz.

Mesane ameliyatı

Semptomlarınız ilaçlarla ve diğer tedavilerle düzelmemişse, mesanenizden ameliyat olabilirsiniz. İşlemin amacı mesane kapasitenizi arttırmaktır. Bu işlemle mesaneniz dolduğunda oluşan basınç azalır ve daha fazla idrarı depolayabilecek hale gelir.

Doktorunuz karnınızın alt kısmına bir kesi yapar ve mesane kapasitesini arttırmak için barsaklarınızdan bir yama kullanır. Bu işlem, mesane büyütmesi veya sistoplastisi olarak geçer, günümüzde nadiren gerek duyulur (Şekil 4). Eğer bu ameliyat önerilirse, işlemin etkilerini ve yan etkilerini doktorunuzla konuşunuz.

Şekil 4: Kapasitesini arttırmak için mesane cerrahisi.
Şekil 4: Kapasitesini arttırmak için mesane cerrahisi.

İdrar Kaçırma ile Yaşamak

İdrar kaçırma sizin fiziksel ve ruhsal sağlığınızı etkileyebilen utandırıcı ve tecrit edici bir durum olabilir. Hayatı tehdit edici olmasa da, hayat kaliteniz üzerine genellikle negatif etkisi vardır. İdrar kaçırma sosyal hayatınızı, işinizi ve cinsel hayatınızı etkileyebilir. Fiziksel ve duygusal rahatsızlıklara neden olabilir ve kendinize saygınızın azalmasına yol açabilir.

İdrar kaçırma sizi bitkin hissettirebilir. Toplum içinde istenmeyen idrar kaçırma üzücü ve utandırıcı olabilir. Bu evden ayrılma korkusuna neden olabilir, sizi ve sevdiklerinizi hayatın tadını çıkarmaktan alıkoyabilir.

İdrar kaçırmanın birçok nedeni vardır. Bazıları tedavi edilebilirken bazıları sadece kontrol edilebilir. Sosyal durumlardan dolayı idrar kaçırma hakkında konuşmak en yakın arkadaşlarınızla dahi zor olabilir. Profesyonel yardım almak; durumunuzu aklınızdan çıkarmanızı ve durumunuzla daha iyi baş etmenizi sağlar.

Bu bilgiler Avrupa Üroloji Birliği (EAU)

  • Prof. Dr. Frank van der Aa, Leuven (BE)
  • Dr. Jean-Nicolas Cornu, Paris (FR)
  • Ms. Sharon Holroyd, Leeds (UK)
  • Prof. Dr. José Enrique Robles, Pamplona (ES)
  • Ms. Eva Wallace, Dublin (IR)