Prostat kanseri

Prostat kanseri nedir?

Prostat kanseri, prostat bezinin habis bir tümörüdür. Prostat kanserinin çeşitli evreleri vardır. Tedaviniz, tümörün spesifik özelliklerine ve tıbbi ekibinizin tecrübesine bağlıdır.

Bu serideki bölümlerde prostat kanseri, prostat kanserinin tanısı ve tedavi seçenekleri ile ilgili genel bilgiler verilmektedir. Bireysel durumunuzla ilgili en ideali için doktorunuzla görüşün.

Prostat kanseri genellikle yavaş gelişir ve belirgin semptoma yol açmaz. Hızlı ilerleyen prostat kanseri nadirdir. Prostat kanseri gelişme riski yaşla birlikte artmaktadır. Prostat kanserinin ortalama tanı konulma yaşı 69’dur.

Tanı araçlarındaki gelişmeler ve beklenen yaşam süresinin artması tanı konulan prostat kanseri sayısını artırmaktadır. Prostat kanseri, Avrupa’da yaşlı erkeklerde en sık gözlenen kanserdir. Prostat kanserli hastalarda beklenen yaşam süresi göreceli olarak uzundur ve bu süre artmaya da devam etmektedir.

Prostat kanseri risk faktörleri

Prostat kanseri için bilinen çeşitli risk faktörleri vardır ki bunlardan en önemlisi yaştır. Prostat kanseri 40 yaş altında oldukça nadirdir ve çoğunlukla 65 yaş üstü erkeklerde gelişmektedir. Aile geçmişi de risk artışı getirebilir.

Aile geçmişinin olduğu prostat kanser oranı Afrikalı erkeklerde yüksek, Asyalı erkeklerde daha azdır. Bunun nedeni tam olarak bilinmemektedir. Daha fazla et ve süt ürünü tüketiminin kanser riskini artırdığı söylenmekle beraber daha fazla araştırmaya gerek vardır.

Belirtiler

Prostat kanseri genellikle asemptomatiktir, yani prostat kanseri belirtisi olan net bir bulgu yoktur. Çoğu durumda semptomlar, iyi huylu prostat büyümesi (BPE) ve/veya enfeksiyon nedeniyle oluşur. Eğer prostat kanseri semptomlara neden olursa bu genellikle hastalığın ilerlemiş olduğunun bir belirtisidir. Bundan dolayı, bu semptomlara neyin neden olduğunu anlamak için doktora başvurulması önemlidir.

Bu semptomlar aşağıdakileri içerebilir:

  • Üriner semptomlar (sık idrara çıkma, idrar akımında zayıflık gibi)
  • İdrarda kan bulunması
  • Sertleşme problemleri
  • İdrar kaçırma
  • Barsak kontrolünün kaybı
  • Kalça, sırt, göğüs veya bacaklarda ağrı
  • Bacaklarda güçsüzlük

Kemik ağrısı kanserin vücuda yayılmış olduğunun işareti olabilir. Bu metastatik hastalık olarak bilinir.

Tanı araçları

Prostat kanseri çoğunlukla semptomsuzdur, yani prostat kanserine özgü hiçbir belirti yoktur. Prostat kanserlerinin çoğu genellikle kandaki prostat-spesifik antijen (PSA) düzeyinin kontrol edilmesi için yapılan kan tahlilini takiben saptanır. Kan PSA düzeyi yüksekse, doktor PSA artışının nedenini anlamak için daha fazla tetkik yapılmasını önerecektir. Prostat kanseri tanısında PSA testi asla tek başına kullanılamaz.

PSA ve parmakla rektal muayene (PRM) prostatınızın değerlendirilmesi için kullanılan en yaygın tanı araçlarıdır. Eğer üriner semptomunuz (idrar yapma ile ilgili sorununuz) varsa doktorunuz bu testleri önerecektir. Bu sorunlar normalden daha sık idrara çıkma ihtiyacı, geciktirilmesi çok zor olan ani idrar yapma hissi veya iç çamaşırına istemsiz idrar damlatmayı/kaçırmayı içerir. Bu belirtiler genellikle başka durumlara, sıklıkla da iyi huylu prostat büyümesine (BPE) işaret eder. Ayrıca, ileri evre prostat kanseri belirtisi de olabilir. Doktorun tanı koymadan önce çeşitli testler yapmasının nedeni budur.

Bu testlerin sonuçlarına göre doktorunuz prostat biyopsisi önerebilir. Prostat biyopsisinin prostat kanseri tanısını teyit eden tek test olduğu unutulmamalıdır.

Prostat kanseri genellikle herhangi bir şikayete neden olmadığından, doktorunuz kan PSA düzeyinin düzenli olarak kontrol edilmesini tavsiye edebilir. Doktorunuzun bunu önerip önermemesi, hastanenizin veya ülkenizin sağlık politikalarını kapsayan birçok faktöre bağlıdır. En önemli faktörler her zaman için sizin yaşınız ve aile geçmişinizdir.

Eğer prostat kanseri tanısı aldıysanız, üroloji uzmanının tümör evresini belirlemesi gerekir. Patolog, cerrahi işlem veya biyopsi sırasında alınan tümör dokusunun incelenmesiyle, tümör özelliklerini ve tümörün agresif olup olmadığını belirler. Sınıflamayı tümörün evresi ve agresifliği birlikte belirler. Prostattaki tümörün sınıflandırılması, hastalığınızın bireysel olarak seyrini tahmin etmek için kullanılır. Doktorunuz, hastalığınızın bireysel seyrine dayanarak, sizin için en iyi tedavi yöntemini değerlendirecektir.

Bu bölüm hastaya/hastalığınızın evresine özgü olmayan, genel bilgiler sunmaktadır ve bunun ülkelere göre farklılık gösterebileceği unutulmamalıdır.

PSA testi

Prostat hastalıklarını teşhis etmek için en sık kullanılan yöntemlerden biri, prostat-spesifik antijen (PSA) seviyesini kontrol etmek için yapılan kan testidir. Eğer PSA seviyesi çok yüksekse, bu prostattaki hücrelerin alışılmadık biçimde davrandığını destekler. Bu durum tümör nedenli olabileceği gibi aynı zamanda enfeksiyon, veya prostatın iyi huylu büyümelerinde de olabilir.

Test parmakla rektal muayene

Doktorunuz prostatınızın boyutunu, şeklini ve sertliğini değerlendirmek için parmakla rektal muayene yapacaktır (Şekil 1). Bu test parmakla rektal muayene (PRM) olarak bilinir.

Bazı durumlarda doktorunuz alt üriner sistem görüntülenmesi yapılmasını tavsiye edebilir. Ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi, manyetik rezonans görüntüleme ve kemik taraması gibi farklı tipte görüntülemeler mevcuttur.

Bu yöntemlerden hiçbiri prostat kanseri olup olmadığınızın cevabını kesin olarak veremez.

Risk yüksek ise, size prostat biyopsisi gerekebilir. Bu test tümörünüzün olup olmadığını teyit etmek için yapılır.

Şekil. 2: Prostatın boyut, şekil ve kıvamını hissetmek için parmakla rektal muyanesi yapılır.
Şekil. 2: Prostatın boyut, şekil ve kıvamını hissetmek için parmakla rektal muyanesi yapılır.

Sınıflandırma

Prostat tümörleri, tümör evresi ve tümör hücrelerinin agresiflik derecesine göre sınıflandırılır. Bu iki faktör, muhtemel tedavi seçeneğinin belirlenmesinde esastır.

Doktorunuz, sizin gerçek durumunuzu daha iyi anlamak için bir dizi test yapar. Hastalığın evresini belirlemek için fizik muayene ve görüntüleme tetkikleri kullanılabilir.

Tedavi lokalize prostat kanseri

Lokalize prostat kanseri için en yaygın tedavi seçenekleri konservatif tedavi, radikal prostatektomi ve radyasyon tedavisidir. Hangi tedavi seçeneğinin sizin için en iyisi olduğu aşağıdakilere bağlıdır:

  • Tümör özellikleri
  • Tıbbi geçmişiniz
  • Yaşınız
  • Hastanenizdeki mevcut tedavi seçenekleri
  • Kişisel tercihler ve değerler/inançlar
  • Sizin için sağlanabilecek destek ağı

Konservatif yöntemde doktor tümörü ve büyümesini izler gerektiğinde ek tedavi önerir. Bu tedavi genellikle Gleason skoru düşük olduğu zaman uygundur.

Radikal prostatektomi prostatın tamamının ve seminal veziküllerin çıkartıldığı cerrahi tedavidir.

Doktorunuz ayrıca radyoterapi tavsiye edebilir. Bu tedavi kanser hücrelerine zarar verir ve onları öldürür. Eksternal ışın tedavisi ve brakiterapi ile tedavi edilebilirsiniz.

Konservatif tedavi

Konservatif tedavi, hastalığın ilerlemesinin yakından takip edildiği bir tedavi türüdür. Prostat kanserinde bu, aktif izlem veya bekle gör ile yapılabilir.

Doktorunuzla konservatif tedavinin avantaj ve dezavantajlarını, sizin için uygun olup olmadığını görüşün.

Radikal prostatektomi

Radikal prostatektomi lokalize prostat kanseri için bir cerrahi tedavi seçeneğidir. Amaç prostatın tamamının ve seminal veziküllerin çıkartılmasıdır. Radikal prostatektomi için genel anestezi alacaksınız.

Radyasyon tedavisi

Radyasyon tedavisi hücrelere zarar verir, öldürür ve kanser hücrelerine saldırı için kullanılır. Eksternal (dışarıdan) radyoterapi veya brakiterapi (içerden/yakından) ile yapılabilir. Prostat kanseri hücreleri genellikle radyoterapiye yanıt verir. Radyoterapi, tekniklerindeki gelişmeler nedeniyle, lokalize prostat kanseri için etkili bir tedavi yöntemi haline geldi.

Doktorunuzla radyoterapinin avantaj ve dezavantajlarını, sizin için uygun olup olmadığını görüşün.

Yeni teknikler

Lokalize prostat kanserinde, cerrahi, radyasyon ve koruyucu tedavilerin yanısıra başka tedavi seçenekleri de vardır.

Bunlar:

  • Prostatın kriyo-cerrahi ile ablasyonu (CSAP)
  • Yüksek Yoğunluklu Odaklanmış Ultrason (HIFU)
  • Fokal tedavidir.
Çevre dokulara zarar vermeden prostat dokusunun direk hedeflenerek tedavisi.
Çevre dokulara zarar vermeden prostat dokusunun direk hedeflenerek tedavisi.

Tedavi lokal-ileri prostat kanseri

Bekle gör

Doktorunuz, sağlık durumunu gözlemek için düzenli ziyaretler planlar ve semptom ortaya çıktığında ileri tedavi önerir. Bu tedavi genellikle radikal prostatektomi, radyoterapi ya da hormonal tedavi uygun olmadığında endikedir. Bu, yaşınız ya da bu tedavileri sizin için tehlikeli kılabilecek medikal bir durumunun varlığı ile ilişkili olabilir.

Radikal prostatektomi

Radikal prostatektomi, tamamen prostat ve seminal veziküllerin çıkarıldığı cerrahi tedavidir. Açık ya da laparoskopik cerrahi olarak gerçekleştirilebilir. Lokal-ileri prostat kanseriyseniz genellikle cerrahi sonrası ek tedaviye ihtiyaç duyabilirsiniz. Bu radyoterapi, hormonal tedavi ya da bunların kombinasyonu olabilir.

Cerrahiye alternatif olarak doktorunuz kanserinizi iyileştirmek için radyoterapiyi önerebilir. Bu tedavi kanser hücrelerine zarar verir ve öldürür. Lokal-ileri prostat kanseri için yaygın bir tedavi seçeneğidir. Lokal-ileri prostat kanserinde radyasyon tedavisi her zaman hormonal tedavi ile kombine edilir.

Hormonal tedavi vücuttaki testosteron üretimini etkiler. Amaç tümörün büyümesini durdurmaktır. Hormonal tedavinin diğer adı androjen baskılayıcı tedavi‘dir (ADT).

Tedavi metastatik prostat kanseri

Prostat kanseri pelvik bölge dışında diğer organ ya da lenf bezlerine de yayılabilir. Buna metastatik hastalık denir. Diğer organ ya da lenf bezlerinde yer alan tümörlere metastaz denir. Doktorunuz metastatik hastalığın hormonal tedavi ile tedavi edilmesini önerebilir.

Metastatik hastalığın tamamen tedavi edilemeyeceğinin bilinmesi önemlidir. Bunun yerine doktorunuz tümörün ve metastazın büyümesinin yavaşlatılması için çalışacaktır. Bu size daha uzun süre yaşama ve daha az semptom gösterme şansı sağlar.

Hormonal tedavi

Eğer metastatik prostat kanseriniz varsa doktorunuz size hormonal tedavi önerecektir. Bu palyatif bakım yaklaşımının bir parçasıdır. Bu tedavi birincil tümörün ve metastazın büyümesini yavaşlatacak, semptomların hafifletilmesini sağlayacaktır.

Şekil 3: Kemik, omurilik, akciğerlere ve beyine metastaz yapmış prostat kanseri.
Şekil 3: Kemik, omurilik, akciğerlere ve beyine metastaz yapmış prostat kanseri.

Kastrasyona dirençli prostat kanseri

Kastrasyona dirençli prostat kanseri tanısı aldıysanız doktorunuz sizin daha uzun yaşamanızı sağlayacak, semptomlarınız ile daha iyi başa çıkmanızı sağlayacak bir bakım planı hazırlayacaktır.

Kastrasyona dirençli prostat kanserinin tedavi edilemez olduğunu hatırlamanız önemlidir.

Kastrasyona dirençli prostat kanseri tedavisinde şunlar yapılabilir:

  • Anti-androjen tedavisi
  • Östrojen tedavisi
  • Adrenolitik ilaçlar
  • Yeni hormonal ilaçlar•İmmünoterapi
  • Kemoterapi
  • Radyasyon tedavisi

Kastrasyona dirençli prostat kanseri hala androjenlere yanıt verdiği için doktorunuz hormonal tedaviye devam etmenizi ve testosteron düzeylerinin düşük tutulmasını önerecektir.

Kemik metastazlarının tedavisi

Tümörler tarafından tutulan kemikler daha kolay kırılır. Eğer kemik kırıkları açısından risk altındaysanız doktorunuz kemiklerinizin güçlendirilmesi için tedavi önerecektir. En sık kullanılan ilaçlar bifosfonatlar ve denosumab’tır. Bu ilaçlar kemik metastazlarına bağlı komplikasyonların geciktirilmesini sağlar. Kemik metastazları ayrıca radyoterapi ile de tedavi edilebilir.

Bifosfonatlar IV yolla 4 haftada bir verilir. Kemik kütlesinin artmasını sağlayarak kemik metastazlarına bağlı komplikasyonların geciktirilmesini sağlar. Prostat kanseri için en etkili bifosfonat zoledronik asittir. Bu ilacın böbrek harabiyeti yapma ihtimali vardır.

Denosumab 4 haftada bir cilt altına verilerek uygulanır. Bu ilaç da kemik kütlesini artırır ancak bifosfonatlara göre daha az yan etkiye yol açar. Denosumab kan kalsiyum seviyesinde azalmaya neden olabilir.

Bu ilaçlar çene kemiğinde hasara yol açabileceği için doktorunuz tedavi öncesinde bir diş hekimini görmenizi önerebilir.

Kemik metastazları için radyasyon tedavisi

Prostat kanserine bağlı kemik metastazları radyasyon tedavisi ile tedavi edilebilir. Bu tedavi ağrının geçmesini sağlar ve daha uzun süre yaşamanıza imkan verir.

Nüks tedavisi

Tedavi aldıktan sonra prostat kanserinin geri gelmesi olasıdır. Bu nüks olarak bilinir. Kanser prostatta, prostat çevresindeki dokuda veya pelvik lenf nodlarında ya da vücudun başka bir yerinde nüksedebilir.

Şayet radikal prostatektomi ile tedavi oldunuz ve kandaki PSA düzeyleri artıyorsa bu nüksün bir işareti olabilir. Doktorunuz kurtarma radyasyon tedavisi önerebilir. Bu işlemde prostatın yerleşmiş olduğu alan kanser hücrelerini öldürmek için ışınlanır. Radyasyon tedavisi sizin için iyi bir seçenek değilse doktorunuz hormon tedavisi önerebilir.

Şayet kanseriniz radyoterapi ile tedavi edilmiş ise doktorunuz nüksü, radikal prostatektomi ile tedavi etmeyi önerebilir. PSA düzeyleri hızlı artarsa veya semptomunuz varsa hormon tedavisi önerilecektir. Bazı ülkelerde nüksü tedavi etmek için brakiterapi hormon tedavisine alternatif olarak uygulanabilmektedir.

Bu bilgiler Ocak 2015’te güncellendi.

Serilere katkıda bulunanlar:

  • Dr. Roderick van den Bergh – Utrecht, Hollanda
  • Prof. Dr. Zoran Culig – Innsbruck, Avusturya
  • Prof. Dr. Louis Denis – Antwerp, Belçika
  • Prof. Bob Djavan – Viyana, Avusturya
  • Sn. Enzo Federico – Trieste, İtalya
  • Sn. Günter Feick – Pohlheim, Almanya
  • Dr. Pirus Ghadjar – Berlin, Almanya
  • Dr. Alexander Kretschmer – Münih, Almanya
  • Prof. Dr. Feliksas Jankevičius – Vilnius, Litvanya
  • Prof. Dr. Nicolas Mottet – Saint-Étienne, Fransa
  • Dr. Bernardo Rocco – Milan, İtalya
  • Sn. Maria Russo – Orbassano, İtalya